МЕМАРЫЯЛЬНЫ КОМПЛЕКС “ПАМЯЦЬ”

МЕСЦА ЗНАХОДЖАННЯ: г. Баранавічы, вул. Брэсцкая

ГОД УЗВЯДЗЕННЯ: 1964 г.

ГІСТАРЫЧНЫЯ ЗВЕСТКІ: у 1941 г. фашысты стварылі на базе Баранавіцкай турмы філіял Ляснянскага канцлагера, шталаг № 337 /лагер для ваеннапалонных радавога і афіцэрскага саставу/. Шталаг № 337 праіснаваў з 1941 г. па 19 студзеня 1944 г. У лістападзе 1943 г. пераведзены ў італьянскі г. Мантуя.

У Баранавіцкім аддзяленні Шталага адначасова ўтрымлівалася да 20 тыс. савецкіх ваеннапалонных. Больш здаровых адсюль адпраўлялі ў Германію. Хворых, слабых – знішчалі.

У 1964 г. на месцы гібелі ваеннапалонных быў устаноўлены помнік па праекце мясцовага скульптара У. Ягадніцкага. Помнік уяўляў сабою стэлу ў выглядзе рэшткаў сцяны з кратамі i побач скульптурную выяву – зборны вобраз жанчыны-маці ў жалобе аб сынах, загінуўшых тут ад голаду, хвароб i непасільнай катаржнай працы. На белай мармуровай дошцы быў зроблены надпіс:

 “Современники и потомки! Склоните головы! Здесь спят вечным сном те, кто не стал на колени перед врагом – тридцать одна тысяча советских граждан, замученных и расстрелянных фашистскими извергами в 1941–44 годах”.

Дакладна межы пахавання не былі вызначаны. У 2004 г. у выніку работы 52-га асобнага спецыяльнага вышуковага батальёна Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь была вызначана брацкая магіла загінуўшых i яе межы. Рашэннем Баранавіцкага гарвыканкама № 372 ад 15.03.2005 г. было праведзена дабраўпарадкаванне магілы, рэканструкцыя i ландшафтны дызайн тэрыторыі, у выніку чаго помнік быў дапоўнены дадатковымі элементамі, стварыўшы тут мемарыяльны комплекс “Памяць” па праекце архітэктара Б. Тумашчыка.

У мемарыяльны комплекс “Памяць”  уваходзяць:

брацкая магіла ваеннапалонных – курган вышынёй да 3-х м., даўжынёй да 200 м., у пачатку якога ўстаноўлена чорная мармуровая пліта з надпісам: “Тут пахавана 31 тысяча савецкіх ваеннапалонных, замучаных і расстраляных гітлераўцамі ў філіяле канцлагера № 337 у 1941-1944 гг.”;

3 чорныя мармуровыя пліты з адпаведнымі надпісамі:

“У гады Вялікай Айчыннай вайны ад рук фашысцкіх захопнікаў загінула каля 13 000 жыхароў г. Баранавічы”;

“Каля 7 600 дарослых і дзяцей было вывезена з горада на катаржную працу ў Германію, кінута ў турмы і канцлагеры смерці”;

“725 гараджан пайшлі на фронт і загінулі або прапалі без вестак на палях вайны”;

помнік “Смуткуючая маці” – скульптура смуткуючай жанчыны на невысокім пастаменце каля закратаванай сцяны /скульптар У. Ягадніцкі/. Замест старога надпісу ўсталявана эпітафія на чорнай мармуровай дошцы: “Светлай памяці ўcix, хто прайшоў праз жахі вайны... Сучаснікі i патомкі! Схіліце галовы!”.

"Скорбящая мать" (аўдыёўрывак)